28 / Մայիս / 2026 : 18-41

Մայիսի 28. Մահվան ճիրաններից ծնված հանրապետությունը, որը վերակերտեց հայոց պատմության ընթացքը

1918 թվականի մայիսյան օրերին հայ ժողովուրդը կանգնած էր իր պատմության ամենաօրհասական սահմանագծին: Դարավոր պետականության բացակայությունը, Ցեղասպանության արյունոտ հետքերն ու արևմուտքից վրա հասնող թուրքական յաթաղանը հայությանը թողել էին միայն մեկ ընտրություն՝ հաղթել կամ բնաջնջվել: Եվ հայը ընտրեց հաղթանակը:

Այսօր Հայաստանը տոնում է Առաջին Հանրապետության օրը՝ հայոց պետականության վերածննդի և հարատևման մեծագույն խորհրդանիշը:

Օրհասական օրեր. Ինչպե՞ս ստեղծվեց հայոց նորագույն պետականությունը

1917 թվականի Ռուսաստանի Հոկտեմբերյան հեղաշրջումից հետո ռուսական զորքերը կայծակնային արագությամբ լքեցին Անդրկովկասյան ճակատը։ Օգտվելով բացված ասպարեզից՝ Անդրկովկասյան սեյմը 1918-ի ապրիլի 22-ին հայտարարեց Ռուսաստանից անջատվելու մասին։ Սա բացառիկ հնարավորություն էր թուրքական բանակի համար, որը մայիսին վերսկսեց լայնածավալ հարձակումը՝ նպատակ ունենալով վերջնականապես գրավել Երևանն ու Թիֆլիսը, և պատմության թատերաբեմից ջնջել հայությանը։

Այդ ճակատագրական օրերին ազգային ու ռազմական գործիչները՝ Արամ Մանուկյանը, Դրոն, զորավարներ Թովմաս Նազարբեկյանը, Մովսես Սիլիկյանը և այլք, կարողացան անհավանականն իրագործել։ Նրանք կանոնավոր զորամասերից ու աշխարհազորային կամավորներից կազմեցին բռունցք, որը պատրաստ էր կենաց-մահու կռիվ տալ։

Մայիսի 21-28-ը ընկած ժամանակահատվածում Ղարաքիլիսայի, Բաշ-Ապարանի և Սարդարապատի հերոսամարտերում հայկական ուժերը ոչ միայն կանգնեցրին, այլև ջախջախիչ հարվածներ հասցրին թուրքական կանոնավոր բանակին։ Այս սխրանքը կասեցրեց թուրքական ներխուժումն Անդրկովկաս և փրկեց հայ ժողովրդին ամբողջական ոչնչացումից։

Անկախության հռչակումը. 11 հազար քառակուսի կիլոմետր հույս

Մինչ ռազմաճակատում որոշվում էր հայության լինելիության հարցը, մայիսի 26-ին Անդրկովկասյան սեյմը հայտարարեց իր լուծարման մասին։ Վրաստանն ու Ադրբեջանը շտապեցին հռչակել իրենց անկախությունը։

Ստեղծված նոր քաղաքական իրականության մեջ, 1918 թվականի մայիսի 28-ին Թիֆլիսում Հայոց ազգային խորհուրդը Հայաստանը հռչակեց անկախ հանրապետություն։ Տարածված պատմական հայտարարության մեջ ասվում էր.

«...Հայոց ազգային խորհուրդը իրեն հայտարարում է հայկական գավառների գերագույն միակ իշխանությունը: Որոշ ծանրակշիռ պատճառներով թողնելով մոտիկ օրերը կազմել Հայոց ազգային կառավարություն` Ազգային խորհուրդը ժամանակավորապես ստանձնում է կառավարական բոլոր ֆունկցիաները...»։

Այս հայտարարությունն էլ դարձավ մեր նորօրյա անկախության հռչակագիրը։ Շուտով՝ 1918-ի հունիսի 4-ին, Բաթումում ստորագրվեց հայ-թուրքական հաշտության պայմանագիրը։ Նորանկախ Հայաստանը ստեղծվում էր ընդամենը 11 հազար քառակուսի կիլոմետր տարածքի վրա՝ ներառելով Երևանի, Էջմիածնի, Ալեքսանդրապոլի, Դարալագյազի, Ղազախի, Բորչալուի գավառների որոշ մասեր և Նոր Բայազետի գավառը։

Պետականության կայացումը և խորհրդայնացումը

1918 թվականի օգոստոսի 1-ին Երևանի քաղաքային ակումբի դահլիճում տեղի ունեցավ Հայաստանի առաջին խորհրդարանի հանդիսավոր բացումը, և շենքի ճակատին առաջին անգամ ծածանվեց հայոց եռագույնը։ Խորհրդարանի նախագահ ընտրվեց Ավետիք Սահակյանը, իսկ առաջին կառավարության ղեկավար նշանակվեց Հովհաննես Քաջազնունին։

Այս դժվարին, բայց հերոսական պետությունը գոյատևեց ընդամենը երկու տարի։ 1920 թվականի դեկտեմբերի 2-ին, 11-րդ Կարմիր բանակի մուտքով Երևան, Հայաստանը խորհրդայնացվեց։

Տոնի պատմությունը

Թեև Առաջին Հանրապետությունը կարճ կյանք ունեցավ, այն դրեց ժամանակակից հայկական պետականության հիմքերը։ Հայաստանի անկախության վերականգնումից հետո՝ 1992 թվականից, այս օրը պաշտոնապես նշվում է որպես Հանրապետության տոն։ Ավելի ուշ՝ 1996 թ. փետրվարի 21-ին ընդունված օրենքով, այն ամրագրվեց որպես «Առաջին Հանրապետության տոն»՝ մեզ հիշեցնելով, որ անգամ ամենամութ պատմական ժամանակներում հայկական կամքն ու միասնությունը ունակ են հրաշքներ գործել:

Մայիսի 28-ը պարզապես օրացուցային ամսաթիվ չէ, այն հայ ժողովրդի հարստության, հաղթանակի և ապրելու իրավունքի հավերժական վկայականն է։

Armenia

United states

Russia

Մայիսի 28. Մահվան ճիրաններից ծնված հանրապետությունը, որը վերակերտեց հայոց պատմության ընթացքը

Օրհասական օրեր. Ինչպե՞ս ստեղծվեց հայոց նորագույն պետականությունը

Անկախության հռչակումը. 11 հազար քառակուսի կիլոմետր հույս

Պետականության կայացումը և խորհրդայնացումը

Տոնի պատմությունը

Դիտեք նաև

ՀՀ-ում կարող է վարակվել մարդկանց մինչեւ 4.7 %-ը

Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ ԲԿ-ի բուժանձնակազմից աշխատանքային գործուղման են գնացել Նորք ինֆեկցիոն

Չգիտեմ, թե ումից եմ վարակվել . բացառիկ հարցազրույց կորոնավիրուսով վարակված պացիենտի հետ

Լևոն Արոնյանի կնոջ՝ Արիաննե Կաոլինիի հոգեհանգստյան արարողությունը՝ ուղիղ

ՀՀ-ից եկած Արցախի երկու քաղաքացիներ մեկուսացվել են

Լևոն Արոնյանի կնոջ՝ Արիանա Կաոլինիի հոգեհանգստի արարողությունը ներկա էր Սերժ Սարգսյանը (ֆոտո)

Բաց թողնված դասերը կլրացվեն հունիս-հուլիս ամիսներին․ ապրիլմեկյան այս կատակը կարող է քրեական...

Կորոնավիրուսով վարակված քաղաքացի է մահացել

Ելակետ լրատվական

Ելակետը ԱՄՆ-ում

Ելակետը Ռուսաստանում

Ելակետ ժամանցային

Ելակետ TV